Stan prawny na dzień 1 stycznia 2002 r.
autor: Anna Gawrońska
UWAGA: 1 maja 2004 r. wejdą w życie
najważniejsze zapisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r., Nr
228, poz. 2255). Ustawa wprowadza nowe zasady przyznawania i wypłacania zasiłków rodzinnych
oraz system dodatków. Więcej...
Nowy akt przedłużył również obowiązujący do końca 2003 r. okres zasiłkowy. Więcej...
Podstawy prawne:
- Ustawa z dn. 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz.
U. z 1998 r., Nr 102, poz. 651 z późn. zm.)
- Rozporządzenie MPiPS z dn. 2 sierpnia 1999 r. w sprawie określenia wzorów dokumentów i innych
dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, pielęgnacyjnego i wychowawczego oraz
szczegółowych zasad i trybu wypłaty tych zasiłków (Dz. U. z 1999 r., Nr 68, poz. 761)
I. ZASIŁEK RODZINNY - ogólne zasady przyznawania
Komu przysługuje zasiłek rodzinny?
Zasiłek rodzinny przysługuje uprawnionemu na członka rodziny. Osobą uprawnioną jest:
- obywatel polski, zamieszkały na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej,
- cudzoziemiec posiadający kartę stałego pobytu lub status uchodźcy, jeżeli umowy międzynarodowe
nie stanowią inaczej.
Kiedy przysługuje zasiłek rodzinny?
W okresie od 1 czerwca 2002 r. do 31 grudnia 2003 r. zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli
przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uprawnionego, uzyskany w roku 2001, nie przekracza
548 zł. (w przypadku osób samotnie wychowujących dzieci oraz osób wychowujących dzieci uprawnione
do zasiłku pielęgnacyjnego - 612 zł).
UWAGA: Podane powyżej wysokości dochodów obowiązywały początkowo w okresie od 1
czerwca 2002 r. do 31 maja 2003 r. Było to zgodne z ogólną zasadą mówiącą o tym, że okres zasiłkowy
- czyli prawo do zasiłku - ustala się na 12 miesięcy (od dnia 1 czerwca danego roku do 31 maja
następnego roku kalendarzowego). Jednak w kwietniu 2003 r. zadecydowano o przedłużeniu okresu
zasiłkowego oraz okresu, w którym obowiązują podane wyżej wysokości dochodów, jak również wysokości
zasiłku (opisywane w dalszej części opracowania), do końca roku 2003.
- Oznacza to, że osoby, którym przyznano prawo do zasiłku na okres czerwiec 2002-maj 2003
uzyskują automatyczne przedłużenie tego okresu do 31 grudna 2003 r . Nie muszą,
jak co roku, ubiegać się o przyznanie zasiłku na kolejny okres. Nie dotyczy to oczywiście
przypadków kiedy zmienia się sytuacja majątkowa danej osoby (rodziny) ponieważ pobierający zasiłek
rodzinny mają obowiązek powiadomienia organu wypłacajacego zasiłek o uzyskaniu nowego źródła
dochodu lub zmniejszeniu się ilości członków rodziny. Wtedy prawo do zasiłku ustala się
ponownie.
- Oznacza to również, że osoby, które zechcą ubiegać się o zasiłek rodzinny w 2003 r. nadal będą
przedstawiały swoje dochody z roku 2001, z tym, że brane są również pod uwagę zmiany następujące w
późniejszym okresie (utrata starych bądź uzyskanie nowych źródeł dochodu lub zmiana liczebności
rodziny).
- kolejne przedłużenie okresu zasiłkowego - patrz ramka na początku
tekstu
Jak obliczyć średni dochód na osobę w rodzinie?
Dodajemy dochody w rodzinie i dzielimy przez 12 miesięcy oraz przez liczbę członków rodziny. W
przypadku utraty stałego źródła dochodu przed terminem ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego,
obliczamy dochód z wyłączeniem utraconego źródła dochodu.
- W przypadku osiągania dochodów z gospodarstwa rolnego, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli
na osobę w rodzinie uprawnionego przypada nie więcej niż 2 hektary przeliczeniowe. Przyjmuje
się, że miesięczny dochód z 2 ha przeliczeniowych za rok 2001 jest równy 548 zł.
Przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego uwzględnia się dochody członków rodziny: osoby
ubiegającej się o zasiłek oraz jej małżonka i dzieci pozostających we wspólnym gospodarstwie
domowym, to znaczy razem mieszkających i gospodarujących.
Do rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym zalicza się również:
a) małżonka przebywającego w domu opieki społecznej, jeżeli za jego pobyt w tej placówce rodzina
płaci,
b) dzieci przebywające w internacie szkolnym, domu studenckim lub na stancji,
c) dzieci przebywające w domu pomocy społecznej, w domu dziecka lub innej placówce
opiekuńczo-wychowawczej, jeżeli rodzina opłaca ich pobyt,
d) małżonka i dzieci nie mieszkających wspólnie z uprawnionym do zasiłku, na których ma być
ustalony zasiłek (patrz niżej).
WAŻNE! Na jednego członka rodziny wypłaca się tylko jeden zasiłek rodzinny. W
przypadku, gdy oboje rodzice/opiekunowie mają uprawnienia do zasiłku, zasiłek wypłaca się tylko
temu rodzicowi/opiekunowi, który pierwszy wystąpi o wypłatę zasiłku. W takiej sytuacji drugi rodzic
lub opiekun nie ma już prawa występowania o zasiłek. Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym
gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, zasiłek rodzinny wypłaca się temu z rodziców, z którym
dziecko przebywa.
PONIŻEJ OPISUJEMY SYTUACJE, W JAKICH PRZYSŁUGUJE ZASIŁEK
RODZINNY.
1. Zasiłek rodzinny przyznawany na dziecko
Kiedy przysługuje zasiłek na dziecko?
Zasiłek rodzinny na dziecko przysługuje do ukończenia przez dziecko 16 roku życia, a powyżej
tego wieku wtedy, gdy dziecko kształci się w szkole, do czasu ukończenia nauki - nie dłużej jednak,
niż do ukończenia przez nie 20 lat.
- Zasiłek przysługuje bez względu na wiek dziecka, jeżeli dziecko jest niepełnosprawne w stopniu
znacznym lub umiarkowanym, pod warunkiem, że niepełnosprawność powstała w wieku dziecka
uprawniającym do zasiłku.
Za dziecko uważa się:
1) dziecko własne rodzica starającego się o zasiłek, dziecko jego małżonka lub dziecko adoptowane,
2) wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, których opiekunem prawnym (na mocy wyroku sądowego) jest
uprawniony lub jego małżonek,
3) dziecko przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej.
Wyjątkowe przedłużenie okresu pobierania zasiłku:
- Jeżeli ukończenie przez dziecko 20 lat przypada na ostatni lub przedostatni rok nauki w szkole,
zasiłek rodzinny wypłaca się odpowiednio do zakończenia bieżącego lub następnego roku szkolnego,
nawet gdy dziecko uczy się dłużej.
- W przypadku przerwy w nauce, spowodowanej chorobą dziecka będącego nadal uczniem lub studentem,
zasiłek rodzinny wypłaca się także za okres tej przerwy.
Kiedy zasiłek na dziecko nie przysługuje?
Zasiłek rodzinny nie przysługuje na dziecko:
1) które zawarło związek małżeński i pozostaje w tym związku (chyba, że małżeństwo zawarły osoby
uczące się w szkole),
2) przebywające w domu pomocy społecznej, w domu dziecka lub innej placówce
opiekuńczo-wychowawczej, jeżeli za jego pobyt rodzina nie ponosi opłat,
3) kształcące się w szkole wojskowej lub innej szkole zapewniającej nieodpłatnie pełne utrzymanie
(wyżywienie, umundurowanie, zakwaterowanie),
4) przebywające w zakładzie poprawczym lub karnym.
2. Zasiłek rodzinny przyznawany na małżonka
Kiedy przysługuje zasiłek rodzinny na małżonka?
Małżonek musi spełnić jeden z następujących warunków:
1) opiekuje się dzieckiem, któremu przysługuje zasiłek pielęgnacyjny (patrz informacje o zasiłku
pielęgnacyjnym),
2) jest kobietą, która ukończyła 60 lat, lub mężczyzną, który ukończył 65 lat,
3) jest niepełnosprawny w stopniu znacznym lub umiarkowanym (zgodnie z orzeczeniem lekarskim).
Kiedy zasiłek na małżonka nie przysługuje?
Zasiłek nie przysługuje na małżonka, jeżeli:
1) przebywa on w zakładzie pomocy społecznej, a rodzina nie ponosi opłat za jego pobyt,
2) przebywa w zakładzie karnym,
3) osiąga miesięczne dochody brutto (czyli przed odliczeniem podatku i składek na ubezpieczenie
społeczne) w kwocie równej lub wyższej od najniższej renty; kwota ta zmienia się w ciągu roku, w
zależności od waloryzacji świadczeń (od 1 marca 2003 r. wynosi 425,09 zł).
WAŻNE! Małżonkowie nie mogą otrzymywać zasiłku wzajemnie na siebie!
Zasiłek nie przysługuje również na członków rodziny mieszkających za granicą lub przebywających
poza granicami kraju dłużej niż 3 miesiące. Zasada ta nie dotyczy studentów uczących się za granicą
oraz członków rodziny przebywających czasowo na leczeniu poza granicami kraju.
3. Wysokość zasiłku rodzinnego i formalności
Wysokość zasiłku?
Zasiłek rodzinny przysługuje (co miesiąc) na:
|
Wysokość zasiłku od 01.06.2002 do 31.05.2003 (M. P. z 2002 r., Nr 16, poz. 273): |
- małżonka oraz na pierwsze i drugie dziecko
|
42.50 zł |
|
52,60 zł |
|
65,70 zł |
Zasady szczególne:
- Osobie samotnie wychowującej dziecko zasiłek rodzinny na to dziecko przysługuje w podwójnej
wysokości, jeżeli dziecku przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Osoba samotnie wychowująca dziecko to
osoba stanu wolnego: panna, kawaler, rozwiedziona, rozwiedziony, wdowa lub wdowiec.
- Zasiłek rodzinny, który wypłacają Ośrodki Pomocy Społecznej, w szczególnych przypadkach może
mieć postać pomocy rzeczowej (np. ubrań, butów, węgla).
Wymagane formalności i dokumenty
Z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego może wystąpić:
- uprawniony,
- jego przedstawiciel ustawowy,
- inna osoba uprawniona do jego reprezentowania (np. rodzeństwa, wnuków),
- pracownik socjalny lub przedstawiciel organizacji społecznej (jeżeli uprawniony nie ma
możliwości złożenia wniosku lub jego złożenie zaniedbuje).
Do wniosku należy dołączyć następujące dokumenty:
a) zaświadczenia o wysokości uzyskanych dochodów - najczęściej będzie to zaświadczenie z właściwego
urzędu skarbowego,
b) inne oświadczenia i dowody (np. oświadczenie o tym, że dziecko uczęszcza do szkoły).
