Stan prawny na dzień 1 listopada 2008
r., wydanie VIII
opracowanie: Agnieszka Deja (Fundacja SYNAPSIS)
I. USŁUGI OPIEKUŃCZE
Kto korzysta z usług opiekuńczych
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 z
późn. zm.),
- uchwały rady gminy bądź rady miasta określające
szczegółowe zasady przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze
(usługi opiekuńcze oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze, z
wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z
zaburzeniami psychicznymi, są zadaniem własnym gmin stąd regulują
je także przepisy lokalne),
- rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z
dn. 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług
opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r., Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.) –
rozporządzenie dotyczy wyłącznie usług
specjalistycznych.
Samotni i niepełnosprawni
Ustawa o pomocy społecznej wskazuje, że pomoc w formie usług
przysługuje osobom samotnym, które z powodu wieku, choroby,
niepełnosprawności lub innej przyczyny wymagają pomocy innych osób,
a są jej pozbawione. Usługi opiekuńcze mogą być przyznane również
osobom, które wymagają pomocy innych osób, a rodzina nie może
takiej pomocy zapewnić. Usługi świadczone są w mieszkaniu osoby,
która potrzebuje pomocy lub w ośrodkach wsparcia takich jak
środowiskowe domy samopomocy, kluby samopomocy, dzienne domy
pomocy.
Co obejmują usługi opiekuńcze
Usługi opiekuńcze mogą obejmować:
- pomoc w codziennych zajęciach, takich jak robienie zakupów,
sprzątanie, gotowanie, załatwianie spraw w urzędach itp.,
- mycie, kąpanie, ubieranie, pomoc dla osób chorych, dozowanie
lekarstw, prześciełanie łóżka, zapobieganie powstawaniu odleżyn i
odparzeń, karmienie,
- w miarę możliwości zapewnienie kontaktów z rodziną i
otoczeniem,
- specjalistyczne usługi opiekuńcze – np. pielęgnacja wspierająca
proces leczenia, rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych
funkcji organizmu zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub zaleceniami
specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii. Jest
to szczególny rodzaj usług dostosowanych do rodzaju schorzenia lub
niepełnosprawności. Są one świadczone przez specjalistów np.
pielęgniarki, rehabilitantów, fizjoterapeutów.
Organizacja usług opiekuńczych
O pomoc w formie usług opiekuńczych (także specjalistycznych
usług opiekuńczych) należy zwrócić się do ośrodka pomocy społecznej
(OPS) w miejscu zamieszkania. Nie zawsze konieczna jest osobista
wizyta w ośrodku. Można skontaktować się telefonicznie lub wysłać
list. Wymagane jest zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia,
uzasadniające korzystanie z usług opiekuńczych i zaleconą przez
lekarza pielęgnację. Po zgłoszeniu, w przeciągu dwóch tygodni,
pracownik socjalny z OPS odwiedza osobę oczekującą pomocy w jej
mieszkaniu i przeprowadza tzw. rodzinny wywiad środowiskowy,
którego celem jest ocena sytuacji życiowej podopiecznego. Od
wyników wywiadu zależy m.in. ustalenie wysokości ewentualnej
odpłatności za usługi. Ośrodek pomocy społecznej musi w ciągu 30
dni od otrzymania zgłoszenia zapotrzebowania na usługi wydać
decyzję administracyjną (na piśmie) o przyznaniu - bądź nie - tej
formy pomocy.
OPS organizują usługi we współpracy z wyspecjalizowanymi w tym
zakresie organizacjami pozarządowymi lub firmami prywatnymi. Z nimi
także można kontaktować się w sprawie usług.
Ile płacimy za usługi
Od czego zależy wysokość opłat/ zwolnienie z opłat:
Od miejsca zamieszkania – szczegółowe
zasady odpłatności, jak już wspominano powyżej, uchwalają władze
gminy dlatego może zdarzyć się, że dwie osoby
mieszkające w różnych gminach mogą zapłacić różne sumy za taką samą
usługę. W celu uregulowania zasad udzielania i odpłatności za
usługi gmina podejmuje uchwałę. Uchwała powinna być udostępniana
np. w sekretariacie lub dziale usług opiekuńczych ośrodka pomocy
społecznej. Powinno być możliwe także znalezienie jej w
internetowym Biuletynie Informacji Publicznej (http://www.bip.gov.pl), na tzw.
podmiotowej stronie danej gminy, lub na innej stronie internetowej
administrowanej przez gminę. Uchwały te są też zazwyczaj
umieszczane na stronach internetowych ośrodków pomocy
społecznej.
Od dochodu netto - w ustawie o pomocy
społecznej zapisana jest generalna zasada mówiąca, że:
Wydatki na usługi, pomoc rzeczową, zasiłki na
ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe
przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub
całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do
zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego (art. 96
ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – podkr. red.).
Jeśli więc nie przekraczamy kryterium dochodowego, które od 1
października 2006 r. wynosi 351 zł na osobę w rodzinie, nie
ponosimy odpłatności. Dla osoby samotnie gospodarującej kryterium
to wynosi 477 zł. W przypadku przekroczenia ponosimy częściową
odpłatność, tym większą im większe przekroczenie (aż do 100% ceny
danej usługi). Kryterium z 2006 roku jest nadal aktualne (tzn. nie
zostało zmienione w 2007 ani 2008 r.).
Od rodzaju i miejsca świadczenia usług –
wysokość ponoszonych opłat zależy od dochodu na osobę w rodzinie;
od tego czy i o ile przekroczymy tzw. kryterium dochodowe określone
w ustawie o pomocy społecznej. Osoby, których dochód nie przekracza
ustawowo określonego kryterium mają bezpłatnie świadczone usługi.
Dla pozostałych osób, wysokość odpłatności będzie uzależniona także
od tego czy usługi wykonywane są w miejscu zamieszkania danej
osoby, czy w domach dziennego pobytu, oraz czy ich zakres jest
standardowy czy ponadstandardowy.
Od sytuacji osób ubiegających się o
wsparcie – szczególna sytuacja życiowa osoby
korzystającej z pomocy, może być powodem częściowego lub
całkowitego zwolnienia z opłat za usługi (mimo przekroczenia
kryterium dochodowego, o którym pisaliśmy powyżej). Powodem
zwolnienia w uzasadnionych sytuacjach, gdy ponoszenie opłat za
świadczone usługi stanowiłoby nadmierne obciążenie, będą np.:
udokumentowane wydatki na zakup lekarstw, artykułów sanitarnych,
opłaty za leczenie, stosowanie specjalistycznej diety, zakup
sprzętu rehabilitacyjnego, inne uzasadnione sytuacje życiowe i
losowe.
Ośrodek pomocy społecznej może przeprowadzić rodzinny wywiad
środowiskowy u najbliższej rodziny osoby ubiegającej się o usługi.
Wywiad ten ma na celu ustalenie czy rodzina ta udziela pomocy. OPS
może ustalić z rodziną wysokość wsparcia finansowego jaką będzie
ona świadczyć. Pamiętajmy, że ośrodek pomocy społecznej często
będzie kierował się zasadą, że osoba wymagająca opieki i pomocy w
pierwszej kolejności powinna oczekiwać jej od najbliższych.
Kiedy, i u kogo wywiad środowiskowy na pewno zostanie
przeprowadzony, a kiedy może zostać przeprowadzony, ale nie
musi?
Jeśli ubiegamy się o pomoc w formie usług opiekuńczych, z rodzinnym
wywiadem środowiskowym możemy mieć do czynienia w dwóch momentach.Wywiad jest obowiązkowy, kiedy ubiegamy się o wsparcie.
Będzie on wtedy przeprowadzony w naszym mieszkaniu, aby określić
sytuację materialną i osobistą (w powiązaniu z sytuacją osób
wspólnie z nami zamieszkałymi i wspólnie gospodarującymi). W
trakcie wywiadu pracownik socjalny może pytać nas o zgromadzone
oszczędności, wartość posiadanych ruchomości i nieruchomości –
odmowa udzielenia informacji może spowodować, że OPS nie przyzna
pomocy. Wywiad może - ale nie musi – zostać przeprowadzony
również u naszej najbliższej rodziny, niemieszkającej z nami. Z
tą sytuacją mamy do czynienia, kiedy OPS, decydujący o udzieleniu
nam wsparcia, szuka osób, które powinny nam pomóc (mają takie
możliwości), a nie pomagają. Ośrodek może więc badać sytuację
majątkową i osobistą rodziny/ najbliższych (nawet jeśli z nami nie
mieszkają), starając się ustalić, czy rodzina jest w stanie nas
wesprzeć (pomagać osobiście lub uczestniczyć w kosztach usług
opiekuńczych).
