IV. SPÓŁDZIELNIE SOCJALNE
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 27 kwietnia 2006 r. o
spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 94, poz.
651),
- ustawa z dn. 16 września 1982 r. Prawo
spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 z późn.
zm.).
Możliwość tworzenia spółdzielni socjalnych pojawiła się w połowie
2004 r. wraz z nową ustawą bezrobociową, czyli ustawą z 20 kwietnia
2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Ustawa
o promocji zatrudnienia dodała dział poświęcony spółdzielniom
socjalnym do ustawy Prawo spółdzielcze. Obecnie zasady zakładania i
prowadzenia spółdzielni socjalnych opisane są w oddzielnej ustawie.
Nowa ustawa poświęcona wyłącznie spółdzielniom socjalnym, rozwija
ideę spółdzielni, opisuje zasady jej zakładania i prowadzenia,
wylicza uprawnienia spółdzielni socjalnych. Ze względu na typ i
formę prowadzonej działalności – chodzi o działalność spółdzielczą
– dla osób współpracujących w ramach spółdzielni socjalnej nadal
ważne są również ogólne regulacje dotyczące spółdzielczości,
zapisane w prawie spółdzielczym.
Spółdzielnie socjalne to specjalny rodzaj spółdzielni, tworzonych
przez określone grupy osób, które mogą liczyć na wsparcie i
specjalne uprawnienia w prowadzeniu działalności. Spółdzielnie mają
więc zwiększać szanse bezrobotnych, niepełnosprawnych i innych
kategorii podlegających marginalizacji, na zatrudnienie,
uzyskiwanie dochodu, poprawę swojej sytuacji materialnej i
życiowej.
Spółdzielnie mogą prowadzić rozmaitą działalność: od prac
porządkowych, remontowych przez katering (przygotowanie kanapek,
sałatek na imprezy, konferencje) po usługi internetowe (jak np.
tworzenie stron www, skład publikacji). Osoby zakładające
spółdzielnie muszą oczywiście wiedzieć co chcą robić - jaki mają
pomysł na działalność. Oceniają przy tym swoje umiejętności oraz
lokalne potrzeby (czy i komu uda się sprzedać oferowane usługi lub
produkty).
Spółdzielnie socjalne to możliwość wspólnej pracy dla osób,
które w pojedynkę miałyby trudności z prowadzeniem działalności
gospodarczej. Ta forma wspólnej pracy pozwala takim osobom na
tworzenie sobie (podkr. red.) miejsc pracy, a także
realizuje ważne cele społeczne, takie jak tworzenie więzi
międzyludzkich oraz reintegrację społeczną (fragment
uzasadnienia do projektu ustawy o spółdzielniach socjalnych).
Kto zakłada spółdzielnie socjalne
Spółdzielnia socjalna (podobnie jak i inne spółdzielnie, o
których mówi prawo spółdzielcze) jest dobrowolnym
zrzeszeniem osób, prowadzącym działalność gospodarczą w interesie
swoich członków i w oparciu o ich osobistą pracę.Przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie
wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków
(art. 2 ust. 1 ustawy o spółdzielniach socjalnych). Do założenia
spółdzielni socjalnej potrzeba co najmniej 5 osób.
Spółdzielnie socjalną mogą zakładać:
- osoby bezrobotne (czyli zarejestrowane w
urzędzie pracy i spełniające inne kryteria opisane w ustawie o
promocji zatrudnienia),
- osoby o których mówi ustawa o zatrudnieniu
socjalnym
(osoby wymieniane w poprzednim rozdziale „Zatrudnienie
socjalne”),
- osoby niepełnosprawne w
rozumieniu ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (czyli osoby, które mają
orzeczenie o niepełnosprawności, niezdolności do pracy lub grupie
inwalidzkiej).
Założyciele spółdzielni (wymienieni powyżej) muszą mieć pełną
zdolność do czynności prawnych (założyciele nie mogą być więc
niepełnoletni lub całkowicie ubezwłasnowolnieni). Jednak od członka
(„niezałożyciela”) nie wymaga się takiej pełnej zdolności –
wystarczy ograniczona zdolność do czynności prawnych (taką
ograniczoną zdolność mają np. osoby częściowo
ubezwłasnowolnione).
Praca w spółdzielni, a także zarządzanie spółdzielnią opiera się na
wspólnym zaufaniu członków i bliskich relacjach. Sprzyja temu
wielkość przedsięwzięcia – spółdzielnie socjalne nie powinny
przekraczać 50 członków.
Powołując do życia spółdzielnię socjalną i nadając jej określoną
nazwę, należy zawrzeć w nazwie sformułowanie „Spółdzielnia
Socjalna”. Spółdzielcy uchwalają statut i rejestrują spółdzielnię w
Krajowym Rejestrze Sądowym. Rejestracja jest
bezpłatna - ustawa o spółdzielniach socjalnych zwalnia
spółdzielców z obowiązku wniesienia opłaty za wpis do rejestru oraz
z opłaty za ogłoszenie tego wpisu w Monitorze Sądowym i
Gospodarczym. Do rejestracji spółdzielni potrzebne są dokumenty
poświadczające, że założyciele spółdzielni to osoby:
- bezrobotne (na podstawie zaświadczenia z urzędu pracy),
- wymieniane w ustawie o zatrudnieniu socjalnym (na podstawie
zaświadczenia potwierdzającego spełnienie warunków o których mowa w
art. 4 pkt 2 ustawy o spółdzielniach socjalnych czyli np.
zaświadczenia z zakładu lecznictwa odwykowego lub ośrodka pomocy
społecznej), lub
- niepełnosprawne (na podstawie orzeczenia o stopniu
niepełnosprawności lub innego równoważnego orzeczenia).
Uprawnienia spółdzielni socjalnych i ich członków
Środki na rozpoczęcie działalności spółdzielni mogą pochodzić z
Funduszu Pracy. Środki takie przyznaje starosta (urząd pracy). Jest
to pomoc jednorazowa.
>> Wysokość przyznanych bezrobotnemu środków nie może
przekraczać 3-krotnego przeciętnego wynagrodzenia na jednegoczłonka założyciela spółdzielni.
>> Wysokość przyznanych bezrobotnemu środków nie może
przekraczać 2-krotnego przeciętnego wynagrodzenia na jednegoczłonka przystępującego do spółdzielni socjalnej po jej
założeniu.
Zasady przyznawania wsparcia założycielom spółdzielni socjalnej
opisuje artykuł 46 ustawy o promocji zatrudnienia. Pomoc opisana w
tym artykule przysługuje bezrobotnym oraz uczestnikom zajęć w
centrum integracji społecznej (osobom opisanym w ustawie o
zatrudnieniu socjalnym).
Osoby niepełnosprawne tworzące spółdzielnię socjalną otrzymują
pomoc na podstawie artykułu 12a ustawy o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Mogą liczyć na
jednorazowe środki w wysokości piętnastokrotnego przeciętnego
wynagrodzenia. Pomoc ta ma formę bezzwrotnej dotacji na wniesienie
wkładu do spółdzielni. Podobnie jak w przypadku pozostałych grup
zakładających spółdzielnię, również i w przypadku
niepełnosprawnych, pomoc przyznaje starosta.
Ustawa o spółdzielniach socjalnych wylicza następujące uprawnienia
spółdzielni:
- zwalnia z podatku dochodowego dochody
spółdzielni przeznaczane (wydatkowane w roku podatkowym)
na społeczną i zawodową reintegrację jej członków,
- możliwość uczestniczenia w otwartych konkursach
ofert na realizację zadań publicznych; podobną możliwość, opisaną w
ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, mają
organizacje pozarządowe: stowarzyszenia, fundacje czy organizacje
kościelne,
- możliwość korzystania z pracy/pomocy
wolontariuszy.
Spółdzielcy mogą również liczyć na okresową (12 miesięcy)
refundację kosztów składek ubezpieczeniowych.
Więcej o spółdzielniach socjalnych można przeczytać w opracowaniu z
serii „Warto Wiedzieć Więcej” pt. „Jak założyć spółdzielnię
socjalną”.
