opracowanie z serii "Poznaj Swoje Prawa"

III. POMOC URZĘDU PRACY

Podstawa prawna:
-    ustawa z dn. 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 z późn. zm.),
-    rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dn. 26 listopada 2004 r. w sprawie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy (Dz. U. z 2004 r., Nr 262, poz. 2607 z późn. zm.).

Główny akt prawny określający zadania państwa w zakresie przeciwdziałania bezrobociu, to ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Realizują je m.in. powiatowe urzędy pracy (PUP). Zwykle najbardziej znanymi formami pomocy, które można uzyskać w powiatowym urzędzie pracy jest zasiłek oraz rejestracja, pozwalająca na uzyskanie uprawnień do bezpłatnego leczenia (urząd odprowadza za nas składki na ubezpieczenie zdrowotne). Warto pamiętać, że urzędy pracy mają nie tylko takie zadania i powinny przede wszystkim aktywnie pomagać (także osobom wykluczonym) w znalezieniu zatrudnienia.

Ustawa o promocji zatrudnienia - zasiłki i rejestracja

Ustawa o promocji zatrudnienia opisuje pomoc dla osób, które straciły lub nie znalazły pracy, poszukują pracy, z powodu braku pracy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Jedną z form pomocy z ustawy o promocji zatrudnienia jest zasiłek dla bezrobotnych.  Stanowi on wsparcie pieniężne, mające, na określony czas, zastąpić dochody i pozwalające przetrwać ciężki okres bez pracy. Trzeba jednak pamiętać, że z założenia pomoc finansowa jest pomocą okresową. Zasiłek nie zabezpiecza dochodów „na zawsze” (inaczej jest ze świadczeniem przedemerytalnym, przyznawanym i wypłacanym przez ZUS na podstawie ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, które w ostateczności staje się pomostem między ostatnim zatrudnieniem a emeryturą). Ustawa zakłada, że celem osoby bezrobotnej jest znalezienie zatrudnienia – zasiłek ma tylko zapewnić jej minimum dochodu, umożliwiające przetrwanie okresu poszukiwania pracy czy zdobywania kwalifikacji. Podobną rolę pełnią też inne okresowe formy wsparcia pieniężnego, takie jak stypendia czy dodatki szkoleniowe. Więcej o zasiłku dla bezrobotnych i zasadach jego przyznawania piszemy w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Bezrobotni – pomoc, rejestracja, uprawnienia”.

Rejestracja w urzędzie pracy
Podstawowym warunkiem otrzymania pomocy przewidzianej w ustawie o promocji zatrudnienia (zarówno zasiłku, jak i innych form, o których szerzej piszemy w dalszej części tekstu) jest rejestracja w powiatowym urzędzie pracy. Rejestrujemy się jako osoba bezrobotna. Status osoby bezrobotnej daje nam możliwość korzystania z różnego rodzaju pomocy (m.in. szkoleń, staży czy zasiłku dla bezrobotnych). Jeśli nie uzyskamy statusu osoby bezrobotnej możemy zarejestrować się w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy (mając ten status ró wnież skorzystamy z rożnych rodzajów wsparcia, ale będzie ich mniej niż tych dla osób bezrobotnych). Pamiętajmy: jeśli chcemy skorzystać z opisanych poniżej form pomocy, w większości przypadków będziemy musieli się zarejestrować.
____________________________
Status bezrobotnego
Za bezrobotnego uznaje się osobę spełniającą poniższe kryteria:
- niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, bądź, jeśli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy,
- nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych (gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych),
- zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy,
- poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W rozumieniu ustawy nie jest się osobą bezrobotną, jeśli nie ukończy się 18 lat. Osobą bezrobotną nie jest również kobieta, która ukończyła 60 lat, lub mężczyzna, który ukończył 65 lat. Bezrobotnym nie jest osoba uprawniona m.in. do renty lub emerytury, renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, świadczenia przedemerytalnego, zasiłku chorobowego i macierzyńskiego, renty socjalnej, zasiłku stałego czy świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa wymienia jeszcze kilka przypadków, w których danej osobie nie można nadać statusu bezrobotnego, związanych np. z osiąganiem określonych dochodów, posiadaniem nieruchomości rolnej, czy odbywaniem kary pozbawienia wolności.

Osoba poszukująca pracy
Czasami osobom wykluczonym może być trudno uzyskać i utrzymać status bezrobotnego (np. statusu nie otrzymają niepełnosprawni, pobierający renty socjalne). Jednak osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania tego statusu mogą zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy, jako osoby poszukujące pracy. Osoba poszukująca pracy to osoba niezatrudniona poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz osoba zatrudniona zgłaszająca zamiar podjęcia innej pracy lub w większym wymiarze czasu.

Dokumenty wymagane przy rejestracji:
-    dowód osobisty lub inny dokument tożsamości,
-    dokumenty potwierdzające wykształcenie (np. dyplom, świadectwo ukończenia szkoły, zaświadczenie o ukończeniu kursu lub szkolenia),
-    świadectwa pracy oraz inne dokumenty niezbędne do ustalenia uprawnień,
-    dokument stwierdzający przeciwwskazania do wykonywania określonych prac, jeżeli osoba rejestrująca się taki dokument posiada,
-    osoba niepełnosprawna przedstawia dodatkowo orzeczenie potwierdzające stopień niepełnosprawności lub niezdolność do pracy.
Powyższe dokumenty przedstawia się „do wglądu”. Urząd pracy może z przedstawionych dokumentów sporządzić kopie.

Każdy zarejestrowany bezrobotny ma założoną kartę rejestracyjną, w której zapisane są aktualne dane takie jak: data urodzenia, miejsce zamieszkania, okresy dotychczasowej pracy, terminy stawiania się w urzędzie pracy, złożone już propozycje zatrudnienia lub inne formy udzielonej pomocy.

Podstawowe obowiązki bezrobotnych i utrata statusu
Bezrobotny ma obowiązek zgłaszania się w wyznaczonych terminach w urzędzie pracy, żeby zapoznać się z ofertami pracy i potwierdzić gotowość podjęcia pracy. Osoba, która nie stawi się w wyznaczonym terminie i w ciągu 7 dni nie powiadomi o uzasadnionej przyczynie swojej nieobecności utraci status bezrobotnego na 3 miesiące, licząc od dnia niestawienia się w urzędzie. Utrata statusu osoby bezrobotnej (a więc również utrata uprawnień, o których piszemy w dalszej części rozdziału) nastąpi też jeśli bezrobotny odmówi bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych lub robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym w miejscu pracy (utrata następuje również jeśli bezrobotny z własnej winy przerwie staż, szkolenie, prace społecznie użyteczne itp.), utrata statusu następuje na 90 dni.

Bezrobotny ma obowiązek w ciągu 7 dni zawiadomić powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub pozarolniczej działalności oraz o innych okolicznościach powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku.

Szkolenia, poradnictwo, pośrednictwo

Zebrane poniżej formy pomocy kierowane są do wszystkich osób bezrobotnych. Osoby wykluczone powinny jednak zwrócić na te formy szczególną uwagę. Dają one bowiem możliwość:
-    zdobycia lub zwiększenia kwalifikacji (których zwykle osobom wykluczonym brakuje),
-    dowiedzenia się do jakiej pracy mamy predyspozycje, a jakiej raczej powinniśmy unikać,
-    uzyskania pomocy finansowej np. w przypadku pracy niskopłatnej (przez co zachęcają do jej podjęcia),
-    znalezienia odpowiedniego zatrudnienia.

Podane niżej działania inicjowane są przez powiatowe urzędy pracy. Mogą odbywać się w ich siedzibach, ale również mogą być realizowane gdzie indziej lub nawet zlecane innym podmiotom (np. organizacjom pozarządowym). Jednak, jeśli nie wiemy gdzie szukać pomocy, zawsze pierwsze kroki powinniśmy skierować do urzędu pracy i tam szukać informacji. W 2009 r. planuje się wyodrębnić w urzędach pracycentra aktywizacji zawodowej, które będą zajmować się wyłącznie aktywnymi formami wsparcia bezrobotnych (tzw. usługami i instrumentami rynku pracy).

Szkolenia
Urząd pracy może skierować osobę bezrobotną na szkolenie. Szkolenie daje możliwość nabycia kwalifikacji zawodowych (gdy brak nam jakichś kwalifikacji) lub ich zmiany/ uzupełnienia (jeśli np. z naszymi dotychczasowymi kwalifikacjami nie możemy znaleźć pracy). Szkolenie może również dotyczyć nauki aktywnego poszukiwania pracy. Bezrobotnemu skierowanemu na szkolenie przysługuje dodatek szkoleniowy w wysokości 20% podstawowej kwoty zasiłku dla bezrobotnych (kwoty podajemy na końcu opracowania). Decyzję o podjęciu szkolenia powinniśmy przemyśleć, ponieważ osoba, która z własnej winy nie ukończy szkolenia, jest zobowiązana do zwrotu jego kosztów. Nie dotyczy to sytuacji, kiedy powodem nieukończenia szkolenia było rozpoczęcie pracy.

Bezrobotny może również uzyskać:
- nieoprocentowaną pożyczkę na sfinansowanie kosztów szkolenia (do wysokości 400% przeciętnego wynagrodzenia), dzięki któremu osoba ta będzie miała możliwość podjęcia zatrudnienia wymagającego szczególnych kwalifikacji, a także
- dofinansowanie kosztów studiów podyplomowych (do wysokości 75% kosztów),
- dofinansowanie (do wysokości 50% przeciętnego wynagrodzenia) kosztów egzaminów umożliwiających uzyskanie świadectw, uprawnień zawodowych itp. niezbędnych do wykonywania danego zawodu.

Poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy
Poradnictwo świadczone jest jako porady indywidualne lub grupowe. Mogą z niego korzystać zarówno bezrobotni, jak i osoby poszukujące pracy. Polega m.in. na pomocy w wyborze odpowiedniego zawodu lub odpowiedniej oferty. Poradnictwo realizowane jest również w Klubach Pracy, które działają przy powiatowych urzędach pracy. W trakcie zajęć w klubach uczestnicy zdobywają wiedzę i umiejętności, pomocne w szukaniu pracy np. umiejętność pisania listów motywacyjnych, życiorysów zawodowych, techniki autoprezentacji, sposoby znajdowania ofert. Urzędy zbierają też i udostępniają oferty pracy oraz inicjują kontakty pracodawców z poszukującymi zatrudnienia.

Dodatek aktywizacyjny
Przyznawany jest bezrobotnemu uprawnionemu do zasiłku dla bezrobotnych, w dwóch sytuacjach:
1) Jeśli na podstawie skierowania urzędu podejmuje zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy, a jego wynagrodzenie jest niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę. W tym przypadku dodatek powinien uzupełnić wynagrodzenie do kwoty minimalnego wynagrodzenia. Dodatek nie może jednak przekroczyć 50% zasiłku dla bezrobotnych (kwoty podajemy na końcu opracowania). Przysługuje przez okres, w jakim wypłacany byłby zasiłek. Dodatek nie przysługuje, jeśli pracodawca otrzymał z PUP dofinansowanie do stanowiska pracy.
2) Podejmuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową z własnej inicjatywy. Wysokość dodatku w tej sytuacji wynosi również 50% zasiłku, ale przysługuje tylko przez połowę okresu w jakim przysługiwałby zasiłek. Dodatek nie przysługuje w przypadku podjęcia zatrudnienia poza granicami Polski oraz jeśli zatrudnienie następuje u pracodawcy, dla którego osoba pracowała bezpośrednio przed zarejestrowaniem jako osoba bezrobotna.

Zwrot kosztów przejazdów lub kosztów zakwaterowania
Zwrot taki może nastąpić, jeśli osoba bezrobotna podejmuje zatrudnienie, rozpoczyna staż, przygotowanie zawodowe w miejscu pracy, bądź uczestniczy w szkoleniu na podstawie skierowania urzędu pracy poza miejscem zamieszkania. Zwrot nie zostanie przyznany, jeśli uzyskiwane przez nas wynagrodzenie przekracza 200% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W przypadku zwrotu kosztów zakwaterowania, czas dojazdu i powrotu do miejsca stałego zamieszkania musi wynosić ponad 3 godziny (i w związku z tym skierowany decyduje się na zakwaterowanie w miejscowości, w której podejmuje pracę). Zwrot tych kosztów jest dokonywany maksymalnie przez okres 12 miesięcy.

Osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy

Ustawa o promocji zatrudnienia wyróżnia siedem grup, do których kierowane są specjalne formy wsparcia. Są to osoby znajdujące sięw szczególnej sytuacji na rynku pracy. Wyróżnione grupy przedstawia tabela. Wydaje się, że grup tych nie należy automatycznie uznawać za osoby wykluczone. Choć w takiej grupie jakbezrobotni długotrwale lub bezrobotni bez kwalifikacji zawodowych znajdą się prawie wyłącznie marginalizowani, to już wśród bezrobotnych do 25 roku życia, znajdziemy wiele osób, których nie uznamy za wykluczonych. Mimo to, ze względu na swój aktywny charakter, formy pomocy adresowane do osób znajdujących się w szczególnej sytuacji (np. staże) mogą mieć zastosowanie do kategorii osób wykluczonych, tak jak ją ujmujemy w opracowaniu. W praktyce aktywne formy pomocy mogą okazać się równie skuteczne dla osób mających ogromne trudności z wejściem na rynek pracy (wykluczeni), jak i dla tych, których sytuacja jest faktycznie znacznie lepsza (np. szukający pierwszej pracy absolwenci, którzy znajdują się w grupie bezrobotni do 25 roku). Podanie tych grup w tabeli poniżej ma więc głównie na celu lepsze zrozumienie form pomocy, o których mowa w dalszej części tego rozdziału (ponieważ ustawa o promocji zatrudnienia opisując te formy, wyraźnie przypisuje je do konkretnych grup).

Numer grupy	Nazwa grupy	Definicja grupy
GRUPA 1	bezrobotni do 25 roku życia	to bezrobotni, którzy do dnia zastosowania wobec nich określonej formy pomocy nie ukończyli 25 roku życia
GRUPA 2	bezrobotni długotrwale lub kobiety, które nie podjęły zatrudnienia po urodzeniu dziecka	bezrobotni długotrwale to bezrobotni pozostający w rejestrze urzędu pracy łącznie przez okres 12 miesięcy w okresie ostatnich 2 lat, z wyłączeniem okresów odbywania stażu i przygotowania zawodowego w miejscu pracy
GRUPA 3	bezrobotni powyżej 50 roku życia	to bezrobotni, którzy w dniu zastosowania wobec nich określonej formy pomocy ukończyli co najmniej 50 rok życia
GRUPA 4	bezrobotni bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego lub bez wykształcenia średniego	- bezrobotni bez kwalifikacji to bezrobotni nieposiadający kwalifikacji do wykonywania jakiegokolwiek zawodu poświadczonych dyplomem, świadectwem, zaświadczeniem instytucji szkoleniowej lub innym dokumentem, uprawniającym do wykonywania zawodu - bezrobotni bez doświadczenia zawodowego to bezrobotni, którzy wykonywali zatrudnienie oraz inną pracę zarobkową przez łączny okres poniżej 6 miesięcy
GRUPA 5	bezrobotni samotnie wychowujący co najmniej jedno dziecko do 18 roku życia	to bezrobotni samotnie wychowujący co najmniej jedno dziecko w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych(za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację (...); za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności)
GRUPA 6	bezrobotni, którzy po odbyciu kary pozbawienia wolności nie podjęli zatrudnienia	osoby, które po opuszczeniu zakładu karnego nie mogą znaleźć pracy i uzyskają status osoby bezrobotnej (zarejestrują się w urzędzie pracy jako bezrobotne)
GRUPA 7	bezrobotni niepełnosprawni	to bezrobotni, którzy przy rejestracji potwierdzą swoją niepełnosprawność, przedstawiając odpowiednie orzeczenie (o stopniu niepełnosprawności, niezdolności do pracy lub grupie inwalidzkiej); więcej o tym, jak ustawa o promocji zatrudnienia traktuje osoby niepełnosprawne piszemy w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Niepełnosprawni – aktywne formy pomocy na rynku pracy”

PRZYKŁADY POMOCY, Z KTÓREJ MOGĄ SKORZYSTAĆ OSOBY BĘDĄCE W SZCZEGÓLNEJ SYTUACJI NA RYNKU PRACY (czyli grupy wyróżnione w tabeli)
Osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy mogą korzystać z pomocy kierowanej do wszystkich bezrobotnych (opisanej w poprzednim podrozdziale). Jednak ze względu na szczególną sytuację, zostały stworzone inne, dodatkowe formy pomocy przeznaczone wyłącznie dla nich.

Staże. Urząd pracy może skierować bezrobotnego, z grupy 1 na staż u danego pracodawcy. Celem stażu jest nabycie umiejętności praktycznych. Staż może trwać do 12 miesięcy. Podczas stażu nie zostaje nawiązany stosunek pracy (nie zostaje podpisana umowa między pracodawcą a stażystą), a formą wynagrodzenia jest stypendium w wysokości 140% zasiłku dla bezrobotnych.

Przygotowanie zawodowe w miejscu pracy. To forma pomocy bardzo podobna do stażu, skierowana do osób z pozostałych grup (od grupy 2 do 7), które nie mogą znaleźć pracy z powodu nieodpowiednich kwalifikacji. Przygotowanie zawodowe nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy. W tym przypadku również nie zostaje nawiązany stosunek pracy, a formą wynagrodzenia jest stypendium w wysokości 140% zasiłku dla bezrobotnych (kwoty podajemy na końcu opracowania).

Stypendia. Przysługują nie tylko osobom odbywającym opisane wyżej staże lub przygotowanie zawodowe. Stypendium otrzymuje się również z tytułu:
a)    odbywania szkolenia, na które skierowanie wydał PUP. Osobom z grupy 1 przysługuje stypendium w wysokości 40% zasiłku;
b)    pobierania nauki w szkole ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej dla dorosłych albo w szkole wyższej (w ramach studiów niestacjonarnych). Osobom z grupy 1, będącym jednocześnie osobami bez kwalifikacji zawodowych, które w okresie 6 miesięcy od dnia zarejestrowania w PUP podejmą naukę, przysługuje stypendium w wysokości 50% zasiłku (przeważnie przysługuje przez okres 12 miesięcy od dnia podjęcia nauki). Warunkiem jest spełnienie kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej.

Zatrudnienie subsydiowane. To zatrudnienie w ramach tzw. prac interwencyjnych lub robót publicznych. Organizator robót lub pracodawca zatrudniający osobę w ramach prac interwencyjnych, otrzymuje przez ustalony okres zwrot części kosztów (wynagrodzenia, ubezpieczenia społecznego, wyposażenia nowego stanowiska pracy). Z pomocy w formie zatrudnienia subsydiowanego, w różnym stopniu mogą korzystać wszystkie wymienione grupy.

Wszystkie formy pomocy dla osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy oraz zasady ich stosowania znajdują się w ustawie o promocji zatrudnienia, do której tekstu należy się odwołać w konkretnym przypadku – formy te opisane są w artykułach 50-59 i 61. Przygotowywana nowelizacja ustawy o promocji zatrudnienia zmieni w 2009 r. część zasad dotyczących tych rodzajów pomocy (piszemy o tym w dalszej części rozdziału).

Pomoc dla osób starszych, pomoc dla młodzieży

Świadczenie przedemerytalne. Skorzystać z niego mogą starsi bezrobotni. To pomoc dla osób, które tracą źródło dochodu, mają duży staż pracy, ale nie nabyły jeszcze uprawnień do emerytury. Wysokość świadczenia: 757,79 zł miesięcznie. Jest ono przyznawane i wypłacane przez ZUS. Przed przyznaniem świadczenia urząd pracy podejmuje działania mające przywrócić daną osobę na rynek pracy (kieruje na szkolenie lub znajduje propozycję zatrudnienia). Więcej informacji na temat tego rodzaju pomocy można znaleźć w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt.„Bezrobotni - pomoc, rejestracja, uprawnienia”.

Ochotnicze Hufce Pracy. To wyspecjalizowane placówki, które działają w zakresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu młodzieży. Organizują one zatrudnienie dla:
- młodzieży w wieku powyżej 15 lat, która nie ukończyła szkoły podstawowej lub gimnazjum (albo nie kontynuuje nauki po ukończeniu tych szkół),
- bezrobotnych w wieku do 25 roku życia,
- uczniów i studentów.

Poza tym OHP prowadzą m.in. poradnictwo zawodowe, agencje zatrudnienia oraz refundują pracodawcom koszty wynagrodzenia i składek na ubezpieczenie społeczne młodocianych pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Więcej informacji na temat działalności OHP można znaleźć w internecie, na stronie http://www.ohp.pl.

Nowelizacja ustawy o promocji zatrudnienia

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest jednym z tych aktów prawnych, które często są nowelizowane, czyli wprowadzane są do nich zmiany. Duża nowelizacja ustawy szykowana jest również na 2009 r. Prawdopodobnie część nowych przepisów zacznie działać od początku 2009 r., inne mogą wejść w życie później (np. nowy sposób ustalania wysokości zasiłku planuje się wprowadzić od 2010 r.). Obecnie (listopad 2008 r.) nowelizacja, nad którą pracują posłowie, proponuje m.in. następujące zmiany:
- stworzenie w urzędach pracy (wydzielenie) centrów aktywizacji zawodowej (CAZ), które zajmowałyby się aktywnymi formami pomocy bezrobotnym (czyli większością opisanych wyżej form wsparcia),
- zwiększenie kwot stypendiów (pomocy wypłacanej bezrobotnym uczestniczącym w szkoleniach),
- nowe wielkości zasiłku (ale prawdopodobnie nie w pierwszym roku obowiązywania nowych przepisów),
- nowe aktywne formy pomocy bezrobotnym (np. przygotowanie zawodowe dorosłych) oraz modyfikacja dotychczasowych form (np. staży i przygotowania zawodowego w miejscu pracy, stypendium na kontynuowanie nauki),
- doprecyzowanie definicji z art. 2 (to stały element konieczny przy prawie każdej nowelizacji).

Czytelnicy broszury powinni uwzględnić możliwość wprowadzenia powyższych zmian i na bieżąco szukać aktualnych informacji (np. w urzędach pracy, biurach porad obywatelskich, w internecie).