V. ZATRUDNIENIE SOCJALNE
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.
U. z 2003 r., Nr 122, poz. 1143 z późn. zm.)
Ustawa o zatrudnieniu socjalnym jest ustawą napisaną specjalnie z
myślą o osobach wykluczonych społecznie - odnosi się bezpośrednio
do tej grupy i zawiera prawną definicję wykluczenia. Można więc
używać jej jako punktu odniesienia dla poszukiwań osób wykluczonych
i przydatnych w ich sytuacji form pomocy w innych aktach prawnych,
niezawierających takiej definicji. Ustawa o zatrudnieniu socjalnym
określa szczegółowo kto jest taką osobą oraz opisuje specjalnie dla
tych osób stworzone formy pomocy. Najważniejszym rodzajem wsparcia
jest centrum integracji społecznej. Warto też pamiętać, że
zatrudnienie socjalne ma m.in. przygotować osoby wykluczone do
zakładania spółdzielni socjalnych (piszemy o tym w kolejnym rozdziale).
Wykluczenie społeczne i osoby wymienione w ustawie jako
odbiorcy pomocy
Przepisy ustawy o zatrudnieniu socjalnym stosuje się w
szczególności do:
1) bezdomnych realizujących indywidualny program wychodzenia z
bezdomności,
2) uzależnionych od alkoholu, po zakończeniu programu psychoterapii
w zakładzie lecznictwa odwykowego,
3) uzależnionych od narkotyków lub innych środków odurzających, po
zakończeniu programu terapeutycznego w zakładzie opieki
zdrowotnej,
4) chorych psychicznie, w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia
psychicznego (ustawa z dn. 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego, Dz. U. z 1994 r., Nr 111, poz. 535 z późn.
zm.),
5) długotrwale bezrobotnych w rozumieniu przepisów o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (chodzi o bezrobotnego
pozostającego w rejestrze powiatowego urzędu pracy łącznie przez
okres ponad 12 miesięcy w okresie ostatnich 2 lat, z wyłączeniem
okresów odbywania stażu i przygotowania zawodowego),
6) zwalnianych z zakładów karnych,
7) uchodźców realizujących indywidualny program integracji,
8) osób niepełnosprawnych, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych
którzy podlegają wykluczeniu społecznemu i ze względu na swoją
sytuację życiową nie są w stanie własnym staraniem zaspokoić swoich
podstawowych potrzeb życiowych i znajdują się w sytuacji
powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub ograniczającej
uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym (art. 1
ustawy o zatrudnieniu socjalnym).
Wsparcia nie uzyskają osoby uprawnione do renty z
tytułu niezdolności do pracy, uprawnione do zasiłku dla
bezrobotnych, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, emerytury
lub renty strukturalnej.
Zatrudnienie socjalne – formy pomocy opisane w ustawie
to:
1) zajęcia prowadzone przez centra integracji społecznej,
2) zajęcia w klubach integracji społecznej,
3) zatrudnienie wspierane.
Centra integracji społecznej (CIS)
Mogą być tworzone przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta
(czyli przed administrację samorządową na poziomie gminy) lub przez
organizację pozarządową. Status centrum nadaje się na okres 5
lat.
Centrum prowadzi reintegrację społeczną i zawodową
osób wykluczonych społecznie. Dla jego uczestników, czyli osób
korzystających z pomocy centrum, biorących udział w jego zajęciach,
oznacza to:
- kształcenie umiejętności pozwalających na pełnienie ról
społecznych i osiąganie pozycji społecznych dostępnych osobom
niepodlegającym wykluczeniu społecznemu,
- nabywanie umiejętności zawodowych oraz przyuczenie do zawodu,
przekwalifikowanie lub podwyższanie kwalifikacji zawodowych,
- naukę planowania życia i zaspokajania potrzeb własnym staraniem,
zwłaszcza przez możliwość osiągnięcia własnych dochodów przez
zatrudnienie lub działalność gospodarczą,
- uczenie umiejętności racjonalnego gospodarowania posiadanymi
środkami pieniężnymi.
W ramach reintegracji zawodowej centrum może prowadzić działalność
wytwórczą, handlową lub usługową oraz działalność wytwórczą w
rolnictwie (jednakże nie może prowadzić działalności polegającej na
wytwarzaniu lub handlu wyrobami przemysłu paliwowego, tytoniowego,
wyrobami alkoholowymi oraz wyrobami z metali szlachetnych).
Uczestnicy centrum
Aby zostać uczestnikiem zajęć w centrum należy złożyć wniosek.
Wniosek składa sama osoba zainteresowana uczestniczeniem w
zajęciach lub też, za zgodą osoby zainteresowanej, zakład
lecznictwa odwykowego, powiatowe centrum pomocy rodzinie, urząd
pracy, ośrodek pomocy społecznej, organizacja pozarządowa lub klub
integracji społecznej. Wniosek, który składany jest do ośrodka
pomocy społecznej (właściwego ze względu na miejsce zamieszkania
lub pobytu), opiniuje pracownik socjalny ośrodka. O ważnej roli,
jaką może pełnić ośrodek pomocy społecznej we współpracy z centrum
integracji pisaliśmy wcześniej w rozdziale: „Pomoc ośrodka pomocy społecznej”. Ostateczne
przyjęcie do centrum następuje po podpisaniu indywidualnego
programu zatrudnienia socjalnego.
Uczestnicy CIS biorą udział w pracach centrum i otrzymują
świadczenie integracyjne. Przysługuje im też jeden posiłek
dziennie. Pierwszy miesiąc jest miesiącem próbnym. Czas dziennego
pobytu uczestnika w centrum nie może być krótszy niż 6 godzin.
Uczestnicy nabywają umiejętności zawodowe, uczą się gospodarować
swoimi pieniędzmi, a przede wszystkim mają odzyskać wiarę w swoje
możliwości. Uczestnikom zajęć przysługuje świadczenie integracyjne
w wysokości 50% wysokości zasiłku dla bezrobotnych (za 1 miesiąc –
w tzw. okresie próbnym) oraz w wysokości zasiłku dla bezrobotnych
(za kolejne miesiące uczestnictwa w zajęciach centrum). Kierownik
centrum może przyznać uczestnikowi zajęć motywacyjną premię
integracyjną, biorąc pod uwagę aktywną postawę i postępy w
reintegracji społecznej i zawodowej. Przyznawana jest ona w
wysokości do 20% świadczenia integracyjnego.
Po opuszczeniu centrum (po 12, a w wyjątkowych przypadkach po 18
miesiącach) uczestnicy powinni trafić na wspierany rynek pracy.
Mogą podjąć zatrudnienie (wspierane) u pracodawcy lub rozpocząć
wspólną działalność gospodarczą prowadzoną w oparciu o spółdzielnię
socjalną (piszemy o tym w kolejnym rozdziale). Mogą też
oczywiście, po opuszczeniu centrum, trafić od razu na otwarty
rynek, czyli bez dalszej pomocy rozpocząć pracę.
Kluby integracji społecznej
Klub integracji może założyć gmina lub organizacja pozarządowa.
Kluby prowadzą działania o charakterze terapeutycznym,
zatrudnieniowym i samopomocowym. Warunkiem uczestnictwa w klubie
jest realizacja kontraktu socjalnego czyli umowy, w której
precyzujemy m.in. jakie kroki podejmiemy, aby poprawić swoją
sytuację (o kontrakcie pisaliśmy w rozdziale „Pomoc ośrodka pomocy społecznej”). Okres uczestnictwa
w klubie integracji społecznej jest ustalany indywidualnie z każdym
z uczestników.
W klubach organizuje się w szczególności:
- działania mające na celu pomoc w znalezieniu pracy na czas
określony lub na czas wykonania określonej pracy, w pełnym lub
niepełnym wymiarze czasu pracy, u pracodawców, wykonywania usług na
podstawie umów cywilnoprawnych oraz przygotowanie do podjęcia
zatrudnienia;
- poradnictwo prawne;
- działalność samopomocową w zakresie zatrudnienia, spraw
mieszkaniowych i socjalnych;
- prace społecznie użyteczne (to prace wykonywane przez
bezrobotnych bez prawa do zasiłku, w wymiarze do 10 godzin w
tygodniu, organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych
pomocy społecznej, organizacjach lub instytucjach zajmujących się
pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej);
- roboty publiczne (to zatrudnienie bezrobotnego w okresie do 12
miesięcy przy wykonywaniu prac organizowanych przez gminy,
organizacje pozarządowe i inne podmioty, jeżeli prace te są
dofinansowane ze środków np. samorządu terytorialnego, budżetu
państwa, funduszy celowych; w ramach robót publicznych gminy
organizują np. prace porządkowe, konserwatorskie i remontowe
itp.).
Na czym polega zatrudnienie wspierane
Po zakończeniu zajęć w centrum integracji lub w uzasadnionych
przypadkach przed ich zakończeniem, urząd pracy kieruje uczestnika
zajęć do pracy u pracodawcy lub w centrum. Zatrudnienie wspierane
polega na tym, że urząd refunduje określony procent wynagrodzenia
skierowanej osoby przez 12 miesięcy jej zatrudnienia (100% w
pierwszych 3 miesiącach, 80% w kolejnych 3 miesiącach i 60% w
pozostałych 6 miesiącach). Pracodawca lub centrum zobowiązuje się
zatrudnić takiego pracownika przez okres nie krótszy niż 12
miesięcy. Urząd może również wspomóc finansowo uczestników centrum
integracji w zakładaniu spółdzielni socjalnej. Wsparcie polega na
refundacji 80% kosztów pomocy prawnej, konsultacji i doradztwa w
podjęciu działalności.
