II. SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA OSÓB Z ZABURZENIAMI
PSYCHICZNYMI
Kto korzysta z usług opiekuńczych
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst
jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dn. 22
września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
(Dz. U. z 2005 r., Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.),
- ustawa z dn. 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia
psychicznego (Dz. U. z 1994 r., Nr 111, poz. 535 z późn.
zm.).
Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi są
szczególnym rodzajem usług specjalistycznych. Pomoc udzielana jest
tu wyróżnionej grupie osób. Zasady jej przyznawania i odpłatności
określa rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej, a nie tak jak
w przypadku pozostałych usług opiekuńczych, regulacje gminne.
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego określa, że ośrodki
pomocy społecznej, w porozumieniu z poradniami zdrowia psychicznego
czy innymi specjalistycznymi placówkami terapeutycznymi, organizują
oparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby psychicznej lub
upośledzenia umysłowego mają poważne trudności w życiu codziennym,
zwłaszcza w relacjach z otoczeniem, w zakresie edukacji,
zatrudnienia oraz w sprawach bytowych.
Przy określeniu komu przysługuje pomoc w formie usług
specjalistycznych zastosowanie ma ogólna zasada dotycząca usług,
zapisana w ustawie o pomocy społecznej (pisaliśmy już o niej na początku opracowania). Zasada
ta wskazuje, że pomoc w formie usług specjalistycznych może być
przyznana osobom, które wymagają pomocy innych osób, a rodzina nie
może takiej pomocy zapewnić. Usługi świadczone są w mieszkaniu
osoby, która potrzebuje pomocy lub w ośrodkach wsparcia takich jak
środowiskowe domy samopomocy, kluby samopomocy, dzienne domy
pomocy.
Co obejmują specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z
zaburzeniami psychicznymi
Specjalistyczne usługi opiekuńcze powinny być dostosowane do
szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi.
Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami
psychicznymi mogą obejmować:
- uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego
życia, w tym zwłaszcza: uczenie umiejętności zaspokajania
podstawowych potrzeb życiowych, w tym funkcjonowania społecznego,
motywowanie do aktywności, prowadzenie treningów samoobsługi i
umiejętności społecznych, wspieranie w formie asystowania w
codziennych czynnościach życiowych (utrzymywanie kontaktów z
domownikami, rówieśnikami w miejscu nauki i pracy, organizowanie i
spędzanie czasu wolnego, korzystanie z usług różnych
instytucji);
- interwencje i pomoc w życiu w rodzinie, w tym: poradnictwo
specjalistyczne, wsparcie psychologiczne, ułatwienie dostępu do
edukacji i kultury, koordynacja działań innych służb na rzecz
rodziny podopiecznego, współpraca z jego rodziną;
- pomoc w załatwianiu spraw urzędowych (uzyskanie świadczeń,
wypełnianie dokumentów);
- wspieranie i pomoc w uzyskaniu zatrudnienia (szukanie
informacji o pracy, pomoc w znalezieniu zatrudnienia lub
alternatywnego zajęcia, wspieranie i asystowanie w kontaktach z
pracodawcą, rozwiązywanie problemów psychicznych wynikających z
pracy lub jej braku);
- pomoc w gospodarowaniu pieniędzmi (nauka planowania budżetu,
asystowanie przy ponoszeniu wydatków, usamodzielnianie
finansowe);
- usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu (zgodnie z
zaleceniami lekarskimi, współpraca ze specjalistami w zakresie
wspierania psychologiczno-pedagogicznego i
edukacyjno-terapeutycznego);
- pomoc mieszkaniową (w uzyskaniu mieszkania, organizowaniu
drobnych remontów, napraw, kształtowanie właściwych relacji z
sąsiadami);
- zapewnienie dzieciom i młodzieży z głębokim upośledzeniem
dostępu do zajęć rewalidacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych,
jeżeli nie mają ich zapewnionych.
Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami
psychicznymi (ale także usługi specjalistyczne dla pozostałych
grup) są świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do
wykonywania zawodu: m.in. psychologa, pedagoga, logopedy,
pracownika socjalnego, terapeuty zajęciowego, asystenta osoby
niepełnosprawnej lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności
pozwalające świadczyć te usługi (§3 ust. 1
rozporządzenia). Dodatkowo, specjaliści świadczący usługi dla
osób z zaburzeniami psychicznymi muszą posiadać co najmniej
półroczny staż: m.in. w szpitalu psychiatrycznym, w środowiskowym
domu samopomocy, domu pomocy społecznej dla osób z upośledzeniem
umysłowym, placówce terapii lub placówce oświatowej, do której
uczęszczają dzieci z zaburzeniami rozwoju lub upośledzeniem
umysłowym. Usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi mogą także
świadczyć osoby, które nabyły doświadczenie pracując już w ramach
tego rodzaju usług (§3 ust. 2 rozporządzenia).
Organizacja specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z
zaburzeniami psychicznymi
Procedura ubiegania się o wsparcie jest podobna do procedury
dotyczącej ubiegania się o usługi opiekuńcze, opisanej w pierwszej
części. O pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla
osób z zaburzeniami psychicznymi należy zwrócić się więc do ośrodka
pomocy społecznej (OPS) w miejscu zamieszkania. Nie zawsze
konieczna jest osobista wizyta w ośrodku (można wysłać list).
Wymagane jest zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia,
uzasadniające korzystanie z tego rodzaju usług. Zaświadczenie to
powinien wystawić lekarz psychiatra. W zaświadczeniu lekarz może
określić ilość godzin usług, jakie powinny być udzielone danej
osobie. Jednak o ilości godzin ostatecznie zadecyduje OPS. Po
zgłoszeniu, w przeciągu dwóch tygodni, pracownik socjalny z ośrodka
odwiedza osobę oczekującą pomocy w jej mieszkaniu i przeprowadza
tzw. rodzinny wywiad środowiskowy, którego celem jest ocena
sytuacji życiowej. Od wyników wywiadu zależy m.in. ustalenie
wysokości ewentualnej odpłatności za usługi. Ośrodek pomocy
społecznej musi w ciągu 30 dni od otrzymania zgłoszenia
zapotrzebowania na usługi wydać decyzję administracyjną (na piśmie)
o przyznaniu - bądź nie - tej formy pomocy.
Usługi specjalistyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi są
finansowane z budżetu państwa. Ośrodek pomocy społecznej (gmina)
musi wystąpić o środki na ich realizację do wydziału polityki
społecznej urzędu wojewódzkiego. Bodźcem do wystąpienia przez OPS o
środki do urzędu wojewódzkiego, może być zapotrzebowanie na ten typ
usług, zgłaszane przez zainteresowaną osobę. Pamiętajmy o tym,
jeśli ośrodek stwierdzi, że nie posiada takich funduszy i nie jest
w stanie zapewnić pomocy - dopytajmy się, czy o środki występował,
a jeśli nie, to domagajmy się tego! Niestety, możemy się też
spotkać z sytuacją, kiedy ośrodek zwracał się już do urzędu
wojewódzkiego, otrzymał mniej środków niż wnioskował, i w związku z
tym będzie pomagał krócej, w ograniczonym wymiarze, lub nawet nie
będzie w stanie pomóc z powodu wyczerpania środków finansowych na
prowadzenie tego typu usług.
Ile płacimy za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z
zaburzeniami psychicznymi
Warunki i tryb ustalania oraz pobierania opłat za usługi dla
osób z zaburzeniami psychicznymi określono w rozporządzeniu w
sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (podstawy
prawne na początku tego rozdziału).
Od czego zależy wysokość opłat/ zwolnienie z opłat:
Od dochodu netto - wysokość ponoszonych
opłat zależy od dochodu na osobę w rodzinie; od tego czy i o ile
przekroczymy tzw. kryterium dochodowe, które w przypadku usług dla
osób z zaburzeniami psychicznymi wynosi 477 zł na osobę
(niezależnie od tego czy jest to osoba samotnie gospodarująca czy
osoba w rodzinie). Osoby, których dochód nie przekracza tego
kryterium mają usługi świadczone bezpłatnie. Natomiast w przypadku
osób, których dochód przekracza 1478,70 zł netto (1574,10 zł - dla
samotnie gospodarujących) usługi świadczone są całkowicie odpłatnie
(ponoszą one pełen koszt usług, z których korzystają). Osoby,
których dochody mieszczą się w przedziale 477-1478,70 (1574,10)
ponosić będą częściową odpłatność za usługi – tym większą im
większe mają dochody. To ile ostatecznie zapłacimy uzależnione jest
też oczywiście od ceny usług – określa ją każdy ośrodek pomocy
społecznej (zazwyczaj jest to stawka wyższa niż za usługi
opiekuńcze i może wynosić nawet 25 zł za godzinę).
Od sytuacji osób ubiegających się o
wsparcie – w szczególnie uzasadnionych sytuacjach
można ubiegać się o częściowe lub całkowite zwolnienie z
odpłatności za usługi, zwłaszcza ze względu na: konieczność
korzystania z co najmniej dwóch rodzajów specjalistycznych usług,
konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy
społecznej lub ośrodku wsparcia lub w placówce
opiekuńczo-wychowawczej, leczniczo-rehabilitacyjnej,
opiekuńczo-leczniczej lub pielęgnacyjno-opiekuńczej, konieczność
korzystania przez więcej niż jedną osobę w rodzinie z pomocy w
formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami
psychicznymi, zdarzenie losowe. Takie zasady zwalniania z
odpłatności opisaliśmy już w pierwszym rozdziale (są one podobne
dla wszystkich rodzajów usług).
Uwaga: Zwolnienie częściowe lub całkowite z
odpłatności jest traktowane przez OPS uznaniowo (każda sprawa
rozpatrywana będzie indywidualnie). Należy pamiętać, że zawsze
możemy odwołać się od decyzji wydanej przez ośrodek pomocy
społecznej. Informacja o trybie składania odwołania powinna znaleźć
się w decyzji (pouczenie to może być wydrukowane małą czcionką i
znajdować się na końcu dokumentu).
